NieuwsFLITS | VERN Magazine 2020

De coronacrisis en vervoercontracten

De impact van het coronavirus op het bedrijfsleven valt moeilijk te onderschatten. Hele sectoren zijn praktisch tot stilstand gekomen. Ook veel transportbedrijven zijn door de vraaguitval in acute problemen gekomen. Daarnaast worden zij geconfronteerd met oplopende kosten of kunnen zij niet tegen dezelfde voorwaarden en tarieven hun diensten blijven aanbieden. Dit leidt tot de vraag wie voor de schade opdraait en welke mogelijkheden er zijn om dit te voorkomen dan wel de opdrachtgever te bewegen akkoord te gaan met nieuwe tijdelijke afspraken om deze periode door te komen. In dit stuk beperk ik mij tot contracten waarbij de vervoerder of logistiek dienstverlener voor zijn opdrachtgever bepaalde diensten uitvoert. Ik maak hierbij onderscheid tussen losse contracten en duurovereenkomsten, waarbij partijen vooraf voor langere tijd afspraken hebben gemaakt.

Losse overeenkomsten
Voor losse opdrachten geldt uiteraard dat partijen iedere keer weer onderhandelen en daarbij dus nieuwe voorwaarden kunnen stellen. Nu er in steeds meer landen bijzondere maatregelen gelden heeft de vervoerder mede ter bescherming van zijn werknemers de verplichting bepaalde maatregelen te treffen die kosten met zich meebrengen. In deze gevallen wordt de vervoerder geadviseerd een toeslag op te nemen voor het geval voorzien wordt dat er sprake is van extra kosten door bijvoorbeeld wachttijden of omrijden en een coronaclausule dat hij niet aansprakelijk is voor eventuele vertragingen. Uiteraard mag van de vervoerder worden verlangd dat hij dit goed kan onderbouwen. Uiteindelijk is dit ook een kwestie van onderhandelen.

Duurovereenkomst
Van een duurovereenkomst is sprake wanneer partijen voor langere tijd, waarbij een vervoerder of logistiek dienstverlener dikwijls op basis van een raamcontract voor een bepaalde tijd tegen vooraf afgesproken voorwaarden en prijzen diensten verricht. Het doel is dus niet het uitvoeren van een enkele transportopdracht, maar het vastleggen van de voorwaarden voor de gedurende een bepaalde periode te plaatsen opdrachten.

Afspraak is afspraak, tenzij……..
Uitgangspunt in het Nederlandse contractenrecht is dat afspraken moet worden nagekomen. Wanneer één van de partijen haar afspraken niet nakomt, heeft dit diverse gevolgen, waaronder de verplichting de hieruit voortvloeiende schade te vergoeden. Wel is daarvoor vereist dat de tekortkoming aan deze partij kan worden toegerekend. Naast schadevergoeding kan de wederpartij ook een beroep doen op nakoming of de overeenkomst ontbinden.

Voor het antwoord op de vraag wanneer een partij tekortschiet en hierbij een beroep op overmacht kan worden gedaan, zal dus eerst naar het contract en daarnaast naar de van toepassing zijnde algemene voorwaarden gekeken moeten worden. Veel contracten en alle bekende branchevoorwaarden bevatten een overmachtclausule. Deze clausule kan voor vervoerders een mogelijkheid zijn om onder zijn verplichtingen uit te komen zonder daarvoor aansprakelijk te zijn. Wanneer het contract hier niets over zegt valt men terug op de regeling in de wet. Om met succes een beroep op overmacht te kunnen doen moet de vervoerder aantonen dat nakoming van het contract praktisch onmogelijk is geworden en dit aan omstandigheden is te wijten die niet voor zijn rekening en risico komen. Dit is steeds afhankelijk van de specifieke omstandigheden. De coronacrisis op zichzelf vormt nog geen reden voor overmacht. De reden voor het niet kunnen nakomen zal vooral moeten voortkomen uit de maatregelen die zijn genomen om de verspreiding van het virus te voorkomen.

Een beroep op overmacht heeft vooral kans van slagen wanneer er sprake is van ingrijpende overheidsmaatregelen, zoals een vervoer- of importverbod of andere maatregelen mits deze bij het sluiten van het contract niet voorzienbaar waren.  

Dit ligt anders indien het verrichten van de prestatie weliswaar een stuk ingewikkelder of kostbaarder is, maar nog wel mogelijk is. Zo zou van een vervoerder verwacht kunnen worden dat hij bijvoorbeeld omrijdt of gebruik maakt van andere vervoermodaliteiten die nog wel beschikbaar zijn. Ook het feit dat er bijvoorbeeld onvoldoende chauffeurs beschikbaar zijn is geen reden voor overmacht. Hij had deze immers kunnen inhuren bij een ander bedrijf of het vervoer kunnen uitbesteden. Voor een eigen rijder kan dit mogelijk anders liggen als hij verplicht is het vervoer zelf te verrichten.

Een geslaagd beroep op overmacht leidt ertoe dat de vervoerder niet gedwongen kan worden de verplichtingen uit de overeenkomt op dezelfde manier na te komen. Ook kan de opdrachtgever geen schadevergoeding eisen, aangezien het niet presteren niet aan de vervoerder is toe te rekenen. Wel kan de opdrachtgever op zijn beurt de overeenkomst geheel of gedeeltelijk ontbinden. Dit houdt in dat partijen voor de toekomst niet langer gebonden zijn aan het contract. Het is dus maar de vraag of een beroep op overmacht bij een lange termijn contract voor de vervoerder of logistiek dienstverlener wel zo verstandig is.

Onvoorziene omstandigheden
Een vervoerder of logistiek dienstverlener heeft uiteraard over het algemeen meer baat bij het voortzetten van de samenwerking maar tegen andere voorwaarden. Om dit te bereiken zou hij een beroep kunnen doen op ‘onvoorziene omstandigheden’.

Van onvoorziene omstandigheden is kort samengevat sprake wanneer deze ten tijde van het sluiten van het contract door partijen niet waren voorzien en deze omstandigheden zo ingrijpend zijn dat niet van één van de partijen kan worden verlangd om de overeenkomst in ongewijzigde vorm voort te zetten.

Hiervoor is een beroep op de rechter nodig. De ervaring leert dat rechters zeer terughoudend zijn in het ingrijpen in de contractuele verhoudingen. In veel gevallen wordt een beroep op onvoorziene omstandigheden afgewezen omdat de rechter van oordeel is dat deze onder het ondernemersrisico vallen. Dit is mogelijk anders indien het voortbestaan van de onderneming in gevaar is.

Hierbij teken ik aan dat er nog geen jurisprudentie is voor transportbedrijven met betrekking tot de coronacrisis. Het gevolg van een geslaagd beroep op onvoorziene omstandigheden is dat de rechter partijen kan verplichten om opnieuw te gaan onderhandelen over het contract.

Uiteraard kost een gang naar de rechter tijd en geld, waar het in de meeste gevallen juist aan ontbreekt. Om dit te voorkomen ligt het voor de hand dat partijen die immers veelal beiden worden geraakt door de crisis trachten er in gezamenlijk overleg uit te komen op basis van redelijkheid en billijkheid.

Partijen zijn onder het Nederlands recht verplicht om met elkaars gerechtvaardigde belangen rekening te houden. Het voordeel is dat in principe de bestaande overeenkomst voortduurt maar partijen voor de duur van deze crisis hun afspraken aanpassen. Lukt het niet om er in onderling overleg uit te komen dan kan altijd nog een beroep op de rechter worden gedaan.

Samenvatting en conclusie
Een algemeen antwoord op de vraag of de maatregelen om verspreiding van het coronavirus tegen te gaan een beroep op overmacht rechtvaardigen is niet te geven. Eerst moet gekeken worden naar de specifieke prestatie en de redenen waarom deze niet of niet tijdig kunnen worden nagekomen. Ook van vervoerders mag in deze tijd worden verlangd dat zij zich extra inspannen om hun verplichtingen na te komen en ook een zeker financieel verlies accepteren.

Voor nieuwe contracten loont het om een specifieke ‘coronaclausule’ op te nemen. Hierin kunnen partijen vooraf de risico’s verdelen en afspraken maken over extra kosten en toeslagen.

Bij langlopende contracten biedt een beroep op overmacht meestal geen structurele oplossing. Om de bestaande afspraken ‘open te breken’ kan beter een beroep worden gedaan op de aanvullende werking van de redelijkheid en billijkheid. Als het niet lukt om in onderling overleg er uit te komen, kan in het uiterste geval een beroep worden gedaan op de rechter.

Verkeert uw bedrijf als gevolg van de coronacrisis in acute problemen of kunt u niet meer aan uw contractuele verplichtingen voldoen, dan is het verstandig om tijdig juridisch advies in te winnen. De Haan Advocaten & Notarissen heeft een speciale corona helpdesk in het leven geroepen om bedrijven actief te ondersteunen. Kijk op www.dehaanlaw.nl

René de Bondt, De Haan Advocaten & Notarissen,
r.debondt@dehaanlaw.nl

© VERN Magazine